'Wat is er mooier dan fruitbloesem in het voorjaar en fruit oogsten in het najaar'. In iedere gemeente een openbare boomgaard. Dat was het winnende idee van Petra Kaandorp in de BoomKroonCompetitie.

Vara's radioprogramma 'Vroege Vogels' organiseerde samen met de Bomenstichting in 2010 een boom-ideeënwestrijd. Het plan van Kaandorp kreeg de meeste stemmen.

Het idee is niet nieuw, want er zijn zelfs plekken met een indrukwekkende traditie op het gebied van oogsten en verwerken van het fruit door de gemeenschap. Buurtboomgaarden als instrument voor sociale cohesie is wel betrekkelijk nieuw. Hierin is onderscheid te maken tussen de plekken waar een bestaande boomgaard aangegrepen wordt om deze als buurtgroen met sociale functie te behouden, en plekken waar vanuit het niets, op initiatief van bewoners of van de gemeente, een nieuwe boomgaard wordt opgezet.

Inventarisatie

Als direct gevolg van de boom-ideeënwedstrijd heeft de Bomenstichting in opdracht van InnovatieNetwerk in het voorjaar van 2011, een inventarisatie gemaakt hoe bestaande buurtboomgaarden tot stand zijn gekomen en hoe het beheer, onderhoud en vruchtgebruik zijn geregeld. Tien uitgekozen voorbeelden zijn nader onderzocht. De inventarisatie moet op termijn leiden tot een 'blauwdruk' voor het beheren van buurtboomgaarden.

Sociale functie

Om dit idee uit te werken, is eerst een snelle inventarisatie van bestaande openbare boomgaarden uitgevoerd. Het grootste aantal is tot stand gekomen vanuit ecologische of cultuurhistorische waarden van bewoners of organisaties. Een aantal jongere boomgaarden is op initiatief van de gemeente opgezet met een sociaal doel. Hieruit kan geconcludeerd worden dat buurtboomgaarden een sociale functie hebben. Een buurtboomgaard leidt tot contact tussen mensen, er worden vrijwilligersgroepen gevormd voor het onderhoud, oogsten of verwerken van het fruit. Ook scholen kunnen gebruik maken van de boomgaarden voor natuureducatie. Om dit tot een succes te maken zijn er wel enthousiaste trekkers nodig en goede communicatie tussen de gemeente, de bewoners en externe deskundigen, bijvoorbeeld Landschapsbeheer of een pomologische vereniging.

Om de continuïteit te behouden kan een gemeente de buurtboomgaard opnemen in een beheersplan. Voor de vrijwilligers is de verbinding met de wijk, de interesse levend houden van de buurtbewoners en de plaatselijke politiek belangrijk.