Innovatieve technologie in beheer en oogst van houtachtige biomassa

Dit project heeft als doel een reductie van de prijs en verhoging van het aanbod van houtige biomassa uit bos en landschap voor energietoepassingen te bereiken.

Daarbij richt het project zich op (1) het faciliteren van collectieve houtoogst op gebiedsniveau d.m.v. onderzoek naar een nieuwe biomassamodule voor het beheerssysteem CMSi (2) onderzoek naar mobilisatie houtoogst bij kleinere boseigenaren en mogelijkheden om aan te sluiten bij collectieve houtoogst en (3) de ontwikkeling van een nieuwe oogstmachine voor het oogsten van tak- en tophout in één werkgang.

De huidige oogst van hout uit bos en landschap in Nederland is slechts 55% van de natuurlijke bijgroei. Houtoogst uit het Nederlandse bos kent belemmeringen, waardoor een groot potentieel onbenut blijft. De belangrijkste oorzaken voor deze onderbenutting zijn de kleinschaligheid van het bosbeheer in Nederland en gebrek aan het juiste technisch materieel. Om deze redenen is oogst van biomassa economisch niet altijd rendabel en blijft deze achter bij de doelstellingen. Voor kleinere eigenaren, welke 32% van het Nederlandse bos in bezit hebben, gelden de bovengenoemde zaken in nog sterkere mate.

Door onderhoudswerken van bos en landschap op gebiedsniveau te bundelen, collectieve houtoogst in samenwerking met meerdere organisaties en inzet van slimme oogstapparatuur kan deze biomassa wél op economisch rendabele wijze worden geoogst. In dit project worden hiertoe drie strategieën ontwikkeld.

Strategie 1: Van individuele houtoogst naar collectieve houtoogst op gebiedsniveau
De kosten voor houtoogst kunnen worden verlaagd door op gebiedsniveau samen te werken in de oogst, verwerking en afzet van biomassa. Een collectieve houtoogst levert tevens meer biomassa op doordat niet-rendabele percelen en dunningen rendabel gemaakt kunnen worden. Beide ontwikkelingen zorgen ervoor dat meer biomassa beschikbaar komt tegen lagere kosten. In dit project wordt onderzoek gedaan naar een systeemaanpak voor collectieve houtoogst op gebiedsniveau waarbij wordt aangesloten bij het bestaande beheerssysteem CMSi, dat in gebruik wordt genomen bij organisaties als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Door aan te sluiten bij CMSi kan de te ontwikkelen systeemaanpak voor collectieve houtoogst eenvoudig worden uitgerold binnen heel Nederland.

Strategie 2: Mobilisatie houtoogst bij kleinere eigenaren
De problematiek van houtmobilisatie bij kleinere eigenaren wordt aangepakt door een onderzoek naar motivaties en karakteristieken van deze eigenaren, en onder welke voorwaarden zij bereid zijn meer bos te (laten) oogsten en willen/kunnen aansluiten bij collectieve houtoogst middels het CMSi beheersysteem, om zo kostenreducties te realiseren.

Strategie 3: Ontwikkelen van een nieuwe oogstmachine
Oogst van tak- en tophout gebeurt nu slechts zelden, onder andere omdat het alleen rendabel is bij grote aaneengesloten bosoppervlakken (minimaal 20 ha). De grootste kostenpost bij de oogst en verwerking van tak- en tophout is het uitrijden/concentreren van hout door het gebruik van een reguliere forwarder. De oplossing wordt gezocht in het ontwikkelen van een nieuwe oogstmachine die alle bewerkingen in één werkgang uitvoert. Hierdoor wordt een reguliere forwarder overbodig. Dit resulteert in een veel efficiëntere bewerking en substantiële lagere kosten.

De technologie en de systeemaanpak voor collectieve houtoogst worden vervolgens gevalideerd in het kader van de Beheereenheid Twente van Natuurmonumenten.

Resultaten van het project zijn:

  • Ontwikkeling systeemaanpak nieuwe biomassamodule en onderzoek naar inpassing in CMSi;
  • Inzicht in drijfveren van kleinere boseigenaren en plan van aanpak voor houtmobilisatie;
  • Ontwikkeling van een opraapunit voor een nieuwe oogstmachine voor tak- en tophout;
  • Validatie van de projectresultaten bij de Beheereenheid Twente van Natuurmonumenten waarbij al deze drie onderdelen terugkomen.