Foto: Thinkstock

Dossier

Klimaat en Energie - nieuwe low input teeltsystemen in de tuinbouw

Vanuit de glastuinbouwsector is er vraag naar nieuwe low input teeltsystemen. Teeltsystemen met een lagere input van energie, water, arbeid, gewasbeschermingsmiddelen dragen bij aan een duurzame productie. Maar tegelijkertijd moeten ook gezonde voedselproducten en economisch rendabele sierplanten worden geproduceerd.

Nieuwe teeltsystemen en geheel nieuwe productievormen zijn belangrijke innovatie elementen. De sector is bezig met energiezuinige kassystemen, Het Nieuwe Telen, energiezuinige teeltstrategieën, energiebesparing door sterk geïsoleerde kassen. Recent is er veel aandacht voor de inzet van LEDs in groeisturing en productie (Het Nieuwe Belichten) en het telen zonder daglicht.

Voor het hbo zijn een reeks masterclasses ontwikkeld om nieuwste onderzoeksresultaten op het gebied van energiezuinige teelt- en kassystemen en de inzet van LEDs in groeisturing en productie door te geven.

Doel van de BOGO-subsidieregeling, waarin dit project is uitgevoerd, is versnelling van de kennisdoorstroom uit beleidsondersteunend onderzoek (BO) naar groen onderwijs (GO).

image001.png

Masterclass 1: Energiezuinige kas- en teeltsystemen

Welke stappen zijn er gezet bij het concept Het Nieuwe Telen? Welke energiezuinige teeltstrategieën zijn er? Wat zijn bouwstenen voor een energiezuinige kas? Vochtbeheersing speelt een belangrijke rol. Hoe kun je ontvochtigen? Hoe ziet een energiezuinige kas er uit? En kun je zelf een kas ontwerpen?

Energiezuinige teeltstrategieën – Het Nieuwe Telen

Welke stappen zijn er de laatste jaren gezet op het gebied van schermen en schermgebruik. In dit blok wordt gebruik gemaakt van materiaal dat ook telers krijgen tijdens cursussen voor Het Nieuwe Telen. Denken in concepten.

Wat zijn de basis bouwstenen voor een energiezuinige kas? Lichttransmissie, isolatie en vochtbeheersing.

Wat zijn de basis bouwstenen voor de groei en ontwikkeling van een gewas? Fotosynthese, de verhoudingen tussen klimaatfactoren. De functie van luchtstroming voor transport van energie, luchtvochtigheid en CO2.

Het gewas in Het Nieuwe Telen. Verhouding tussen licht, temperatuur en sturen van de ontwikkeling van het gewas. Resultaten van experimenten met minimale verdamping. Stand van zaken kennis over de functie en opname van Ca in relatie tot kwaliteitsproblemen. Resultaten van lopende experimenten met roos, gerbera en lysianthus om volgens Het Nieuwe Telen te werken. Toepassingen van Het Nieuwe Telen in de praktijk bij roos en gerbera.

Downloads

Links

Energiezuinig ontvochtigen

Vochtbeheersing en ontvochtiging in energiezuinig kassen. Technieken voor vochtbeheersing bij 'extreem' geïsoleerde kassen zoals gebruik van 'Ventilation Jet', Geforceerde ventilatie, Ventilatoren, Actieve ontvochtiging middels koelen of absorptie. De mogelijkheden van schermen en ventileren boven een scherm. Vergelijking van energieverbruik van verschillende ontvochtigingtechnieken. De rol van de gewasverdamping bij het energiezuinige ontvochtigen.

Downloads

Kasontwerp en energiezuinige kassystemen

De Kasontwerpsystematiek wordt uitgelegd: doel van het kasontwerp, functies en werkingsprincipes van een kas en methodologie van het kasontwerp. Gebruikte modellen zoals dynamisch kasklimaatmodel, CFD, gewasmodellen en economische modellen naast expertviews en stakeholders.

Voorbeelden van een low-tech kas voor tropisch laagland met als doel verminderd gewasbeschermingsmiddel gebruik, van een mid-tech kas voor de subtropen met als doel hoge productie en productkwaliteit en van high-tech kassen voor Nederland met als doen energiebesparing.

Ontwerp van energiezuinige kas systemen. Toelichting aan de hand van het proces van ontwerp van de verschillende energiezuinige kasconcepten in het Innovatie- en democentrum IDC Energie in Bleiswijk staan. De VenlowEnergy kas en de 2saveEnergykas. Ook wordt ingegaan op de verdere uitwerking van deze concepten voor toepassing in de praktijk zoals opschalingseffecten betrouwbaarheid en kostenbeheersing.

Downloads

Gastcollege voor studenten

Schets van de casus: Ontwerp een energiezuinige kas, met hoge lichttransmissie voor teelt jaarrond glasgroenten in Noordwest-Europa. Dit tegen de achtergrond van beschikbare kennis over huidige kassen.

In discussie met de studenten wordt besproken welke informatie je nodig hebt om een ontwerp te gaan maken. Regionale condities, gewaskeuze en eventueel gewasmanagement aanpassen aan de omstandigheden, beschikbare materialen, modellen om kasklimaat (en of gewasmanagement) te simuleren, beschikbare grondstoffen, consortia van partijen, stakeholders. Hoe zou zo’n ontwerp proces er uit kunnen zien. Aan de hand van de huidige stand van zaken van de 'VenlowEnergyka'” en de ‘2SaveEnergykas’ laten zien hoe het proces tot nu toe is verlopen.

Downloads



image003.png

Masterclass 2: Lichtbenutting en belichting

Dat natuurlijk licht gratis is, behoeft geen betoog. Hoe je natuurlijk licht op een nog efficiëntere wijze kan benutten wel. Daarnaast kun je ook werken met energiezuinige belichtingssystemen. Bij Wageningen UR Glastuinbouw is geëxperimenteerd met Het Nieuwe Belichten (HNB), een energiezuinige belichtingsstrategie.

Lichtbenutting gewas

  • Efficiënte benutting van natuurlijk licht.. Welke maatregelen kan je nemen als teler, zowel bij het inrichten van je kas als bij het inrichten van je gewas om optimaal gebruik te maken van natuurlijk licht.
  • Monitoren van de gewasrespons op licht door het meten van de fotosynthese van een groot oppervlakte gewas in de kas. In deze presentatie wordt de ontwikkeling van twee nieuwe systemen voor het monitoren van gewasfotosynthese geschetst, het testen hiervan en vergelijken met andere fotosynthesemetingen en de problemen die je tegenkomt als je nieuwe monitoringssystemen in de praktijk wilt toepassen.
  • Effecten van diffuus licht. Hier wordt ingegaan op hoe het gewas reageert op diffuus licht, welke fysiologische responsen worden beïnvloed, en wat dat betekent voor de groei en productie. In deze presentatie worden de resultaten van proeven onder diffuus glas besproken, die bij Wageningen UR Glastuinbouw met en zonder belichting zijn uitgevoerd.
  • Het Nieuwe Gewas. Voor een goede lichtonderschepping wordt altijd aangehouden dat een LAI van 3 m2/m2 nodig zou zijn. Maar kan een plant niet toe met minder blad, en wat zijn dan de gevolgen voor de aanleg van vruchten, en daarmee de Harvest Index? In deze presentatie worden de resultaten van een proef bij Wageningen UR Glastuinbouw en twee proeven op praktijkbedrijven besproken.

Downloads



Energiezuinig belichten

  • Belichting met carbon footprint reductie. In deze presentatie wordt ingegaan op recente projecten waarin effecten van verschillende lamptypes op groei en morfologie zijn onderzocht, studie is gedaan naar de carbon footprint van verschillende belichtingssystemen en hoe een planttype ontwikkeld zou kunnen worden dat optimaal gebruik maakt van het (lamp)licht.
  • Het Nieuwe Belichten. Gedurende een aantal teeltseizoenen is er bij Wageningen UR Glastuinbouw geëxperimenteerd met Het Nieuwe Belichten, een energiezuinige belichtingsstrategie. De wijze waarop de principes van HNB tot stand zijn gekomen en zijn aangescherpt worden besproken aan de hand van resultaten uit deze projecten.
  • Stuurlicht en effecten van lichtkleur op gewasprocessen. Delen van het lichtspectrum wordt gebruikt door planten in verschillende processen, zoals perceptie van daglengte en seizoen, oriëntatie, maar ook om van ontwikkelingsstadium te veranderen, van kieming tot aanzet van de bloei. Spectrale effecten van licht kunnen ook betrekking hebben op inhoudsstoffen, zoals smaak en kwaliteit van het product, In deze presentatie wordt ingegaan op de mogelijkheden die er zijn om gewasprocessen te sturen

Downloads

Gastcollege voor studenten

Probleemschets: hoe onderzoek je het effect van verschillende belichtingssystemen op een tomatengewas. Welke vragen dienen er beantwoord te worden? Hoe moet de proefopzet eruit zien? Welke metingen zijn er voor nodig om de juiste conclusies te kunnen trekken? Presentatie van projectresultaten en conclusies die we op dit gebied gedaan hebben.

Downloads

Bron foto: Thinkstock