Blogpost

Natuur als boer

Gepubliceerd op
21 juni 2016

Deel 2 van het drieluik 'Eten uit een speculatielandschap'. Drieluik vol speculatie over voedsellandschappen van de toekomst.

Veranderingen in de landbouw hebben het landschap drastisch op zijn kop gezet. Nu problemen zoals vervuiling, klimaatverandering en bodemuitputting zich opstapelen, staat de Nederlandse landbouw wellicht aan de vooravond van een nieuwe veranderingsgolf.

Volgens mij gaat ‘natuur’ een sleutelwoord worden in de landbouw van de toekomst. Want, hoe je het ook wendt of keert: landbouw bedrijven is toch een beetje strijden met de natuur.

Natuur als partner
In die strijd kan de natuur een veel explicietere partner van boeren worden. Nu al wordt het grootste deel van de potentiele plagen in toom gehouden door natuurlijke vijanden van die plagen; bestrijdingsmiddelen zijn er slechts voor uitzonderlijke gevallen die aan de natuur ontsnapt zijn. Door landschapselementen, zoals bloemrijke akkerranden en bosjes aan te leggen, kun je het natuurlijke vijanden – en trouwens ook bestuivers zoals bijen – nog meer naar de zin maken. Een landbouwsysteem vol natuurlijke elementen kan het landbouwlandschap een compleet ander gezicht geven.

In een landschap met meer natuur hebben plagen meer vijanden. Deze bladluizen zijn geparasiteerd door een sluipwesp (foto: NIOO-KNAW).
In een landschap met meer natuur hebben plagen meer vijanden. Deze bladluizen zijn geparasiteerd door een sluipwesp (foto: NIOO-KNAW).

GFT-afval tegen klimaatsverandering
Biomassa, onder andere geproduceerd in landschapselementen, kan weer in de grond gestopt worden. Daarmee neemt het gehalte organische stof in de bodem toe en dat is vaak goed voor bijvoorbeeld het watervasthoudend en voedingstoffenleverend vermogen van de bodem. De Franse overheid heeft uit laten rekenen dat een toename van 0.4% procentpunt organische stof per jaar, zelfs kan compenseren voor de globale CO2-uitstoot. Hoewel die toename klein lijkt, is ze enorm, want organische stof breekt ook weer af. Om een gemiddelde bodem met 4% organische stof in op hetzelfde peil te houden, is ongeveer 15.000 kg GFT-afval per hectare per jaar nodig. In Frankrijk wordt nu grootschalig onderzoek gedaan naar wintergewassen en raffinageprocessen waarbij organische stof minder snel afbreekt. Daarmee zal het landbouwlandschap ook ’s-winters een vooral groene vlakte worden.

In voedselbossen worden plantensoorten met elkaar gecombineerd om de opbrengst te vergroten. Hier olijfwilg (voorgrond, geen echte wilg trouwens) gecombineerd met de Franse uiensoepboom (achtergrond). (Foto: Stijn van Gils)
In voedselbossen worden plantensoorten met elkaar gecombineerd om de opbrengst te vergroten. Hier olijfwilg (voorgrond, geen echte wilg trouwens) gecombineerd met de Franse uiensoepboom (achtergrond). (Foto: Stijn van Gils)

Mengteelt
Landbouwoogsten kunnen vergroot worden door meer gewassen door elkaar te telen. Meerdere plantensoorten samen leveren namelijk vaak stabielere en hogere opbrengsten, omdat ze elkaar aanvullen; de ene soort kan bijvoorbeeld snel groeien terwijl de andere schaduw verdraagt. Een ultieme vorm van dit soort mengteelt heet voedselbos, waarin eenjarige gewassen gecombineerd zijn met meerjarigen, zoals bomen. Volgens fans van dit soort landbouw, is de opbrengst van voedselbossen aanzienlijk groter dan in het conventionele systeem, al ontbreken harde wetenschappelijk onderbouwde cijfers over de opbrengst in voedselbossen vooralsnog. En tja, zo lang zolang niemand echt kan bewijzen dat het werkt, zullen boeren vast terughoudend zijn.

Morgen in deel 3: Hoezo betere bodem? Waarom telen we niet zonder grond?.